Lọc dầu và Lọc tách dầu khác nhau thế nào?

Trong hơn 10 năm cung cấp dịch vụ kỹ thuật và phụ tùng máy nén khí tại Việt Nam, đội ngũ kỹ thuật của PSI Việt Nam đã gặp không ít trường hợp “dở khóc dở cười”. Có những bác thợ vận hành mới, hoặc thậm chí là nhân viên mua hàng, khi đặt hàng thường gọi chung chung là “lọc dầu”. Đến khi mang về lắp thì mới tá hỏa: Cái cần thay thì không mua, cái mua về thì lắp không vừa, hoặc tệ hơn là lắp nhầm vị trí gây sự cố nghiêm trọng cho máy.

Thực tế, Lọc tách dầu (Air/Oil Separator) và Lọc dầu (Oil Filter) là hai bộ phận hoàn toàn khác nhau về chức năng, cấu tạo và vị trí, dù tên gọi của chúng nghe có vẻ “na ná” nhau. Sự nhầm lẫn này không chỉ gây lãng phí tiền bạc mà còn có thể khiến hệ thống khí nén của bạn bị nhiễm dầu (oil carryover) hoặc làm bó cứng đầu nén.

Bài viết này, PSI Việt Nam sẽ giúp bạn phân biệt rạch ròi hai loại lọc này, hiểu đúng bản chất để vận hành và bảo dưỡng máy nén khí trục vít hiệu quả nhất.

Tổng quan nhanh: Sự khác biệt cốt lõi là gì?

Tóm tắt nhanh cho người bận rộn:

• Lọc dầu (Oil Filter): Có nhiệm vụ làm sạch dầu trước khi dầu đi vào làm mát và bôi trơn đầu nén. Nó bảo vệ “sức khỏe” của máy.
• Lọc tách dầu (Separator): Có nhiệm vụ tách dầu ra khỏi khí nén sau khi đã nén xong. Nó bảo vệ chất lượng khí nén đầu ra và giữ lại dầu cho máy.

Nếu ví máy nén khí như cơ thể người, thì Lọc dầu giống như quả thận lọc máu để nuôi cơ thể. Còn Lọc tách dầu giống như một chiếc khẩu trang cao cấp, giữ lại những gì quý giá bên trong và chỉ cho không khí sạch đi ra ngoài.

Lọc dầu máy nén khí (Oil Filter) – Người bảo vệ đầu nén

Chức năng và nhiệm vụ

Lọc dầu nằm trên đường ống dẫn dầu, có nhiệm vụ loại bỏ các tạp chất như bụi bẩn, mạt kim loại, cặn carbon lẫn trong dầu trước khi dòng dầu này được phun vào đầu nén (Air End).

Tại sao nó quan trọng? Khe hở giữa hai trục vít trong đầu nén cực kỳ nhỏ (tính bằng micromet). Nếu dầu bẩn mang theo mạt sắt đi vào đó, nó sẽ gây xước trục vít, phá hủy vòng bi và dẫn đến sự cố kẹt đầu nén – sự cố tốn kém nhất của máy nén khí.

Vị trí lắp đặt và nhận dạng

• Vị trí: Thường nằm ở khoảng giữa bình dầu và đầu nén, hoặc gắn trực tiếp trên cụm van điều khiển nhiệt độ.
• Hình dáng: Thường là hình trụ tròn, vỏ kim loại (giống lọc nhớt ô tô), kích thước thường nhỏ hơn so với lọc tách dầu.
• Cấu tạo: Giấy lọc được xếp nếp bên trong vỏ lon kim loại.

Dấu hiệu cần thay thế lọc dầu

Theo khuyến cáo của PSI Việt Nam và đa số các hãng (như Elgi, Atlas Copco, Hitachi…), lọc dầu nên thay sau mỗi 3.000 – 4.000 giờ chạy máy. Tuy nhiên, bạn cần thay sớm hơn nếu thấy:

• Máy nén khí bị nhiệt độ cao (do lọc dầu tắc, dầu không lưu thông đủ để làm mát).
• Chênh áp lọc dầu quá cao (nếu máy có đồng hồ báo).

Lọc tách dầu (Air/Oil Separator) – Người gác cổng khí nén

Chức năng và nhiệm vụ

Trong máy nén khí trục vít ngâm dầu, dầu được phun vào buồng nén để làm kín, làm mát và bôi trơn. Hỗn hợp ra khỏi đầu nén là “khí + dầu”. Lọc tách dầu có nhiệm vụ tách riêng 2 thành phần này:

• Giữ dầu lại để quay về các te tiếp tục chu trình bôi trơn.
• Cho khí nén sạch đi ra ngoài hệ thống tiêu thụ.

Nếu lọc tách hỏng, dầu sẽ đi theo khí ra ngoài nhà xưởng, làm hao hụt dầu trong máy rất nhanh và làm hỏng các thiết bị sản xuất phía sau.

• Xem: Lọc máy nén khí  Atlas Copco

Phân loại và vị trí lắp đặt

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất vì lọc tách dầu có 2 dạng thiết kế:

• Lọc tách trong (Internal Separator):

  • Vị trí: Nằm chìm hoàn toàn bên trong bình chứa dầu (bình tích áp). Bạn phải tháo nắp bình dầu mới thấy được.
  • Đặc điểm: Thường dùng cho máy công suất lớn (từ 22kW trở lên). Có kích thước lớn, hình trụ dài, một đầu hở có vành.
  • Ưu điểm: Diện tích bề mặt lọc lớn, tuổi thọ cao, chịu áp lực tốt.

• Lọc tách ngoài (External/Spin-on Separator):

  • Vị trí: Lắp vặn ren bên ngoài bình dầu, trông gần giống lọc dầu nhưng kích thước thường to hơn.
  • Đặc điểm: Thường dùng cho máy công suất nhỏ (dưới 22kW/30HP).
  • Nhược điểm: Dung lượng chứa dầu ít hơn lọc trong.

Dấu hiệu cần thay thế lọc tách dầu

Tuổi thọ lọc tách thường từ 4.000 – 8.000 giờ tùy chất lượng. Dấu hiệu hỏng hóc bao gồm:

• Hao dầu nhanh bất thường: Mới đổ dầu mà vài ngày sau đã cạn mức thăm dầu.
• Khí nén có nhiều dầu: Xả khí thấy có mùi dầu hoặc nước xả ra có màu trắng đục/váng dầu.
• Dòng điện động cơ tăng cao: Do lọc tách bị nghẹt, tạo ra chênh áp lớn khiến máy nén khí phải “gồng” mình đẩy khí qua lọc.

Bảng so sánh chi tiết: Lọc dầu vs Lọc tách dầu

Để giúp các kỹ thuật viên và chủ nhà xưởng dễ dàng phân biệt, PSI Việt Nam tổng hợp bảng so sánh dưới đây:

Những sai lầm “chết người” khi thay thế lọc máy nén khí

Trong quá trình đi sửa chữa bảo dưỡng (Service) cho khách hàng, PSI Việt Nam đã chứng kiến nhiều lỗi sai cơ bản nhưng hậu quả rất lớn:

1. Nhầm lẫn Lọc tách ngoài và Lọc dầu

Với các máy nhỏ dùng lọc tách ngoài (Spin-on), hình dáng hai loại này rất giống nhau (đều là hình trụ kim loại, có ren vặn).

• Hậu quả: Nếu lắp lọc dầu vào vị trí lọc tách (hoặc ngược lại), ren có thể vừa nhưng cấu tạo van bên trong khác nhau. Máy sẽ bị tắc nghẽn ngay lập tức, áp suất bình dầu tăng vọt gây nổ van an toàn hoặc bó cứng máy.
• Cách tránh: Luôn so sánh mã số (Part Number) trên thân lọc cũ và mới. Lọc tách thường có thân dài hơn và đường kính to hơn một chút.

2. Quên lắp đường hồi dầu (với Lọc tách trong)

Khi thay lọc tách trong, kỹ thuật viên phải rút ống hồi dầu (scavenge line) ra. Khi lắp lại, nếu quên cắm ống này chạm đáy lọc tách hoặc lắp thiếu gioăng:

• Hậu quả: Dầu đọng dưới đáy lọc tách không được hút về đầu nén mà sẽ bị gió thổi bay ra ngoài. Máy sẽ bị hao dầu cực nhanh (có thể hết sạch dầu trong 1 ngày).

3. Ham rẻ mua lọc kém chất lượng

Lọc tách dầu nhìn bên ngoài thì giống nhau, nhưng công nghệ nằm ở lớp giấy lọc sợi thủy tinh bên trong.

• Lọc chính hãng/OEM xịn: Tách dầu còn 1-3 ppm.
• Lọc rẻ tiền: Tách kém, khí ra vẫn đầy dầu, hoặc giấy lọc yếu bị bục, mạt giấy chui vào đầu nén.

Hướng dẫn chọn mua lọc máy nén khí chuẩn xác từ PSI Việt Nam

Để tránh mua nhầm, khi liên hệ với các đơn vị cung cấp phụ tùng như PSI Việt Nam, bạn nên chuẩn bị các thông tin sau:

1. Hãng sản xuất và Model máy: Ví dụ: Máy nén khí Hitachi OSP-37M5AN, hay Fusheng SA-37…
2. Part Number (Mã số) trên lọc cũ: Đây là cách chính xác nhất. Hãy chụp ảnh mã số gửi cho nhà cung cấp.
3. Kích thước vật lý: Nếu mã số bị mờ, hãy đo: Đường kính thân, Chiều cao, Đường kính lỗ ren (hoặc lỗ gioăng).
4. Áp suất làm việc: Một số máy cao áp cần loại lọc có vỏ dày chịu lực tốt hơn.

Lời khuyên từ chuyên gia PSI: Đừng chỉ nhìn vào giá. Một chiếc lọc tách dầu rẻ hơn 200.000đ nhưng làm máy hao 20 lít dầu (trị giá 2 triệu đồng) và làm hỏng sản phẩm thì cái giá phải trả là quá đắt.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Có thể vệ sinh lọc tách dầu để dùng lại không?

Trả lời: Không. Lọc tách dầu được làm từ sợi thủy tinh nén chặt. Khi đã bị bão hòa hoặc tắc nghẽn bởi cặn dầu, việc xịt khí hay rửa xăng không thể làm sạch được các lớp vi mô bên trong. Bạn bắt buộc phải thay mới.

2. Tại sao mới thay lọc tách dầu mà máy vẫn bị hao dầu?

Trả lời: Có 3 nguyên nhân chính:

• Lọc tách kém chất lượng (tỷ lệ tách không đạt).
• Đường hồi dầu bị tắc hoặc lắp đặt sai vị trí (quá ngắn không chạm đáy lọc).
• Dầu máy nén khí quá bẩn hoặc đổ quá nhiều dầu (vượt mức vạch đỏ).

3. Bao lâu nên kiểm tra lọc máy nén khí một lần?

Trả lời: Bạn nên kiểm tra chênh áp lọc (trên màn hình điều khiển) hàng tuần. Ngoài ra, hãy tuân thủ lịch bảo dưỡng định kỳ (3000h – 6000h) của hãng hoặc đơn vị bảo trì khuyến cáo.

Kết luận

Việc phân biệt Lọc tách dầu và Lọc dầu không chỉ là kiến thức cơ bản mà còn là yếu tố sống còn để vận hành máy nén khí an toàn. Hãy nhớ quy tắc đơn giản: Lọc dầu bảo vệ máy, Lọc tách bảo vệ khí.

Đừng để sự nhầm lẫn nhỏ gây ra thiệt hại lớn cho dây chuyền sản xuất của bạn. Nếu bạn không chắc chắn về loại lọc mình đang cần, hoặc máy nén khí đang gặp tình trạng nhiệt độ cao/hao dầu, đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp.

PSI Việt Nam – Với kho phụ tùng máy nén khí đa dạng cho mọi dòng máy (Atlas Copco, Ingersoll Rand, Hitachi, Kobelco, Elgi…) và đội ngũ kỹ thuật thực chiến, chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn kiểm tra, tư vấn và cung cấp giải pháp lọc khí nén tối ưu nhất về chi phí và hiệu quả.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ kỹ thuật PSI Việt Nam. Vui lòng ghi rõ nguồn khi sao chép.