Trong y học, người ta ví mỡ máu cao là kẻ giết người thầm lặng gây đột quỵ. Trong kỹ thuật máy nén khí trục vít, hiện tượng dầu bị keo (Varnish) chính là căn bệnh tương tự.
Tại PSI Việt Nam, chúng tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp khách hàng phải bỏ ra hàng trăm triệu đồng để đại tu đầu nén hoặc thay két giải nhiệt mới chỉ vì chủ quan với tình trạng dầu máy. Ban đầu chỉ là máy chạy hơi nóng (90-95 độ), sau đó là những lần dừng máy đột ngột, và cuối cùng là đầu nén kẹt cứng không thể quay được.
Vậy “máy nén khí bị keo dầu” thực chất là gì? Tại sao dầu lại biến thành keo? Và làm thế nào để làm sạch hệ thống đã bị nhiễm bẩn? Hãy cùng PSI đi sâu vào phân tích.
Hiện tượng keo dầu (Varnish) trong máy nén khí là gì?
Keo dầu (Varnish) là sản phẩm không tan của quá trình oxy hóa và phân hủy nhiệt của dầu máy nén khí. Dưới tác động của nhiệt độ cao và áp suất, các phân tử dầu bị bẻ gãy, kết hợp với tạp chất tạo thành các hợp chất dạng bùn (Sludge) hoặc màng keo dính như vecni, bám chặt vào bề mặt kim loại bên trong máy.
Bạn có thể hình dung lớp keo này giống như nhựa đường nóng chảy. Khi máy chạy nóng, nó mềm ra và di chuyển khắp nơi. Nhưng khi máy nguội, nó đông cứng lại như sơn mài. Chính đặc tính này làm kẹt các van điều khiển (van cửa nạp, van nhiệt) và nguy hiểm nhất là làm kẹt cặp trục vít khi khởi động lại.
4 Nguyên nhân “Tử thần” khiến máy nén khí bị keo dầu
Dựa trên kinh nghiệm thực tế xử lý sự cố tại các nhà máy xi măng, dệt may, và thực phẩm, PSI Việt Nam đúc kết được 4 nguyên nhân chính sau đây:
1. Nhiệt độ vận hành quá cao (Thủ phạm số 1)
Theo định luật Arrhenius, cứ nhiệt độ tăng thêm 10°C thì tốc độ phản ứng oxy hóa của dầu sẽ tăng gấp đôi.
- Máy nén khí trục vít lý tưởng chạy ở 75°C – 85°C.
- Nếu máy bạn thường xuyên chạy ở mức 95°C – 105°C, tuổi thọ dầu sẽ giảm đi một nửa. Nhiệt độ cao nung nóng dầu liên tục, bẻ gãy liên kết phân tử và tạo ra cặn carbon rất nhanh.
2. Trộn lẫn các loại dầu khác nhau (Sai lầm phổ biến)
Đây là lỗi sơ đẳng nhưng hậu quả lớn nhất mà khách hàng hay mắc phải.
- Mỗi hãng dầu (Shell, Hitachi, Atlas Copco, Idemitsu…) sử dụng công thức dầu gốc và hệ phụ gia khác nhau.
- Khi bạn châm thêm dầu mới khác loại vào dầu cũ, hoặc thay dầu mới mà không xả sạch dầu cũ, các phụ gia này có thể phản ứng hóa học với nhau, tạo kết tủa (keo) ngay lập tức.
- Lời khuyên PSI: Tuyệt đối không pha trộn. Nếu đổi loại dầu, phải súc rửa thật kỹ.
3. Môi trường quá nhiều bụi bẩn và hóa chất
Bụi bẩn từ môi trường (đặc biệt là bụi xi măng, bột đá, bụi gỗ) lọt qua lọc gió vào bình dầu sẽ đóng vai trò như chất xúc tác (catalyst) làm dầu nhanh đặc lại. Ngoài ra, máy đặt gần các nguồn khí thải hóa chất (axit, dung môi) cũng làm dầu bị nhiễm bẩn và biến chất nhanh chóng.
4. Sử dụng dầu kém chất lượng hoặc quá hạn
- Để tiết kiệm chi phí, nhiều đơn vị dùng dầu thủy lực giá rẻ thay cho dầu máy nén khí chuyên dụng. Dầu thủy lực không có khả năng chịu nhiệt và chống oxy hóa tốt như dầu máy nén khí, nên sẽ bị keo rất nhanh.
- Việc “cố chạy” quá số giờ quy định (ví dụ dầu 3000h mà chạy đến 5000h) khiến lượng phụ gia chống oxy hóa trong dầu bị cạn kiệt, dầu không còn khả năng tự bảo vệ.
Dấu hiệu nhận biết sớm để súc rửa hệ thống kịp thời
Đừng đợi máy chết mới cứu. Hãy quan sát các dấu hiệu sau để liên hệ PSI tư vấn súc rửa máy nén khí ngay:
- Màu dầu thay đổi: Dầu chuyển sang màu đen kịt như hắc ín, đục ngầu, có mùi khét lẹt (mùi cháy) nồng nặc thay vì mùi dầu thơm nhẹ.
- Độ nhớt bất thường: Khi lấy mẫu dầu ra ngón tay, thấy dầu quá đặc, dính bết như mật rỉ đường, hoặc có cặn lợn cợn, sạn than.
- Nhiệt độ tăng cao bất thường: Máy trước đây chạy 80°C, nay vọt lên 95-100°C dù đã vệ sinh két gió bên ngoài. Điều này chứng tỏ két giải nhiệt bị tắc từ bên trong do lớp véc-ni cách nhiệt.
- Kẹt van: Máy chạy nhưng không đóng tải/xả tải được do van cửa nạp hoặc van điện từ bị dính keo.
Quy trình súc rửa máy nén khí bị keo dầu (Flushing Process) chuẩn PSI
Khi phát hiện máy bị keo dầu, việc thay dầu mới ngay lập tức là VÔ NGHĨA. Dầu mới sẽ hòa tan một phần keo cũ và lại bị ô nhiễm chỉ sau vài giờ chạy. Bạn bắt buộc phải thực hiện quy trình súc rửa (Flushing) bằng hóa chất chuyên dụng.
Dưới đây là quy trình 5 bước mà kỹ thuật viên PSI Việt Nam áp dụng:
Bước 1: Xả bỏ dầu cũ khi máy còn ấm
Chạy máy cho nóng nhẹ (khoảng 50-60 độ) để dầu loãng ra, sau đó tắt máy và xả hết dầu cũ ngay lập tức. Cố gắng xả sạch ở mọi điểm thấp nhất: đáy bình dầu, đáy két giải nhiệt, đáy đầu nén.
Bước 2: Pha hóa chất tẩy rửa (Flushing Agent)
Đổ một lượng dầu mới (có thể dùng dầu gốc khoáng rẻ tiền hơn để làm dung môi) trộn với hóa chất súc rửa máy nén khí chuyên dụng.
- Tỷ lệ pha thường từ 5% – 15% tùy mức độ keo bám và hướng dẫn của nhà sản xuất hóa chất (PSI thường dùng các loại phụ gia tẩy rửa của Mỹ hoặc Châu Âu an toàn cho phớt).
- Lưu ý: Tuyệt đối không dùng xăng thơm, dầu hỏa hay hóa chất tẩy rửa mạnh làm hỏng gioăng phớt.
Bước 3: Chạy tuần hoàn (Flushing Cycle)
- Cho máy chạy chế độ không tải và có tải luân phiên.
- Thời gian chạy: Từ 20 đến 50 giờ liên tục. Đây là thời gian cần thiết để hóa chất đi tuần hoàn khắp ngóc ngách, làm mềm và hòa tan lớp keo véc-ni bám trên thành két và trục vít.
- Giám sát: Kỹ thuật viên PSI sẽ theo dõi chặt chẽ nhiệt độ và dòng điện trong suốt quá trình này. Nếu nhiệt độ quá cao, cần dừng máy để nghỉ rồi chạy tiếp.
Bước 4: Xả bỏ dung dịch súc rửa và thổi khí
Đây là bước quan trọng nhất. Phải xả hỗn hợp [Dầu + Hóa chất + Cặn bẩn] ngay khi máy vừa dừng (còn nóng). Nếu để nguội, cặn bẩn sẽ lắng xuống đáy và bám lại. Tháo các đường ống dầu, két giải nhiệt để dùng khí nén thổi sạch các cặn bẩn còn sót lại ra ngoài.
Bước 5: Thay thế phụ tùng và đổ dầu mới
Sau khi súc rửa, toàn bộ cặn bẩn đã bị đẩy về các bộ lọc. Bạn BẮT BUỘC phải thay mới:
- Lọc dầu (Oil Filter): Chặn cặn bẩn quay lại đầu nén.
- Lọc tách dầu (Oil Separator): Vì lọc cũ đã bị bám đầy keo.
- Dầu máy nén khí mới: Khuyến nghị dùng dầu gốc tổng hợp chất lượng cao (6000h – 8000h) để ngăn ngừa keo quay lại.
Những lưu ý sống còn khi xử lý máy bị keo dầu
Là đơn vị thực chiến, PSI Việt Nam muốn cảnh báo bạn một số rủi ro:
- Rủi ro hỏng phớt: Nếu dùng hóa chất tẩy rửa quá mạnh (gốc Axit hoặc Kiềm cao), nó có thể làm trương nở hoặc ăn mòn các gioăng cao su, phớt chặn dầu. Hãy dùng hóa chất trung tính chuyên dụng cho máy nén khí.
- Rủi ro tắc nghẽn cục bộ: Trong quá trình súc rửa, các mảng keo lớn có thể bong ra và làm tắc lọc dầu tức thời. Cần chuẩn bị sẵn vài cái lọc dầu dự phòng để thay ngay nếu thấy chênh áp cao.
- Két giải nhiệt bị tắc cứng: Nếu két giải nhiệt bị keo bám quá dày (đã hóa đá), việc súc rửa tuần hoàn có thể không hiệu quả. Lúc này cần tháo rời két để ngâm bể hóa chất riêng hoặc thay két mới.
Giải pháp phòng ngừa keo dầu từ PSI Việt Nam
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Để không bao giờ phải đối mặt với thảm họa keo dầu, doanh nghiệp cần:
- Tuân thủ lịch bảo dưỡng: Thay dầu và lọc đúng định kỳ khuyến cáo của PSI.
- Kiểm tra mẫu dầu định kỳ: Với các máy lớn, PSI hỗ trợ lấy mẫu dầu 3 tháng/lần để phân tích độ nhớt và chỉ số axit (TAN), phát hiện sớm dấu hiệu biến chất.
- Sử dụng dầu chính hãng hoặc OEM cao cấp: Đừng tiếc tiền mua dầu tốt. Chênh lệch vài triệu tiền dầu không thấm vào đâu so với hàng trăm triệu tiền sửa máy.
- Vệ sinh hệ thống làm mát: Giữ cho máy luôn chạy mát mẻ là cách tốt nhất bảo vệ dầu.
Kết luận
Máy nén khí bị keo dầu là một sự cố nghiêm trọng đe dọa trực tiếp đến dây chuyền sản xuất của bạn. Việc xử lý đòi hỏi kiến thức chuyên môn, hóa chất phù hợp và quy trình tỉ mỉ. Tự ý xử lý bằng các phương pháp dân gian (như đổ dầu hỏa, xăng) có thể khiến máy hỏng nặng hơn.
Nếu bạn nghi ngờ máy nén khí của mình đang có dấu hiệu keo dầu, nhiệt độ cao, hãy liên hệ ngay với PSI Việt Nam.
Chúng tôi có thể giúp gì cho bạn?
Khảo sát miễn phí: Kiểm tra tình trạng dầu và nhiệt độ máy.
Cung cấp hóa chất súc rửa: Chuyên dụng, an toàn, hiệu quả cao (nhập khẩu Mỹ/Châu Âu).
Dịch vụ trọn gói: Thực hiện quy trình súc rửa, thay dầu, bảo dưỡng tổng thể với đội ngũ kỹ thuật tay nghề cao.
PSI Việt Nam – Cam kết xử lý triệt để, trả lại “trái tim” khỏe mạnh cho máy nén khí của bạn.
Bản quyền bài viết thuộc về PSI Việt Nam. Mọi sự sao chép vui lòng ghi rõ nguồn.
